Kennis en inspiratie:
Het rapport Kunstmatige oplossingen? De ethiek van AI voor gezondheid en zorg van het Centrum voor Ethiek en Gezondheid signaleert “dat als we onvoldoende nadenken over welke problemen we met AI willen oplossen, AI vaak een pleister zal zijn voor een gebroken been. (…) Met dit rapport benadrukt het CEG dan ook het belang van gedeelde visievorming op AI voor gezondheid en zorg, zodat sprake kan zijn van vooruitgang die wordt geleid door morele waarden. (..) Om bij te dragen aan de maatschappelijke en politieke discussie hierover, reikt het CEG onderstaand denkkader aan om met AI voor gezondheid en zorg het goede te doen, op de goede manier:
Identificeer uitdagingen voor gezondheid en zorg en pas daarna mogelijke oplossingsrichtingen waaronder AI
Identificeer eerst belangrijke uitdagingen voor gezondheid en zorg en ga na of en hoe AI een bijdrage kan leveren aan een wenselijke omgang met deze uitdagingen. Ga ook na of andere oplossingen efficiënter, en ethisch gezien minder problematisch zijn. Praktijkonderzoek naar positieve en negatieve effecten van betreffende oplossingen is hierbij essentieel.
- Onderzoek zorgvuldig gebruik op individueel niveau
Onderzoek vervolgens of en hoe specifieke toepassingen zorgvuldig kunnen worden gebruikt met het oog op morele waarden zoals welzijn, betekenisvol werk en contact, verantwoordelijkheid, privacy, en autonomie en menswaardigheid. Verschillende benaderingen van begeleidingsethiek kunnen hieraan bijdragen. - Onderzoek zorgvuldig gebruik op collectief niveau
Onderzoek of en hoe opschaling van deze toepassingen zorgvuldig kan plaatsvinden met het oog op collectieve ethische kwesties zoals betekenisvol werk en contact, gezondheidsachterstanden, duurzame zorg en de rol van technologie. - Neem de rol en invloed van technologiebedrijven serieus
Heb bij dit alles aandacht voor de invloed en rol van grote technologiebedrijven en erken problematische afhankelijkheden van commerciële partijen. - Betrek relevante stakeholders
Organiseer te allen tijde betekenisvolle stakeholderbetrokkenheid bij de visievorming over ontwikkelingen in, en zorgvuldig gebruik van AI voor gezondheid en zorg. Betrek in ieder geval zorgverleners in de langdurige zorg, en patiënten in een kwetsbare en/of gemarginaliseerde positie.
De verwachtingen van AI (artificiële intelligentie) voor gezondheid en zorg zijn hooggespannen. Tegelijkertijd spelen er ethische vragen. Biedt AI zinnige oplossingen voor gezondheid en zorg? Kan AI zorgvuldig worden toegepast? Het CEG ontwikkelde een beslisboom; de CEG-check helpt bij het ethisch toepassen van AI voor gezondheid en zorg: hoe kunnen we het goede op de goede manier kunnen doen? Zie hier de AI beslisboom.
- Het rapport is hier te vinden: Kunstmatige oplossingen? | CEG – Centrum voor Ethiek en Gezondheid
- In deze Podcast over AI in de zorg en Ethiek | NVZ komt de beslisboom aan de orde.
- De Dutch Health Hub heeft een mooie overzichtspagina gemaakt over AI in de zorg:
AI in de zorg: antwoord op vragen – DutchHealthHub
Voorbeeld
Zorgorganisatie Profila organiseerde een inspirerende en interactieve dag over de inzet van AI binnen hun organisatie. Als christelijke organisatie stond daarbij voor hen niet alleen de toepassing van technologie centraal, maar juist ook de ethische kant: “hoe zetten we AI op een verantwoorde manier in, passend bij wie wij zijn en waar we voor staan?”.
De dag werd gefaciliteerd door Reliëf in de personen van Laura Hartman en Marije Stegenga. Met elkaar gingen ze in gesprek over een aantal scherpe vragen:
- Welk probleem willen we echt oplossen, en blijven we dat ook doen als we technologie inzetten?
- Wat betekent dit voor onze verantwoordelijkheden?
- En hoe zorgen we dat AI onze identiteit versterkt in plaats van onder druk zet?
Een belangrijk inzicht was dat het werken met AI vraagt om voortdurende alertheid. Niet alleen op resultaten, maar juist ook op effecten op mensen, keuzes en waarden. Dat betekent blijven monitoren, kritisch blijven kijken en het gesprek blijven voeren.
Een leerzame dag die uitnodigt tot verdere stappen in het verantwoord inzetten van AI.
Aanbod Relief
Netwerk bestuurders
In de bijeenkomst van het Netwerk bestuurders – Reliëf op 28 oktober spreekt Maaike Harmsen. Maaike studeerde naast theologie ook filosofie en bedrijfsethiek. Ze werkte voor verschillende bedrijven als adviseur, en gaf trainingen in o.a. China en Indonesië. Zij schreef o.a. het boek “Dank God voor techniek”; Bijbelstudies over ruimtevaart, robotica, gentechnologie en buitenaards leven. Zij is inmiddels een bekende spreker, ze was onlangs te horen bij de De Ongelofelijke podcast.
Met Maaike gaan wij in gesprek over de rol van AI in de zorg en hoe we ons als bestuurders hiertoe kunnen verhouden.
Aanpak begeleidingsethiek
Enkele Reliëftrainers zijn geschoold in de aanpak begeleidingsethiek: De Aanpak Begeleidingsethiek is een bewezen methode die door honderden organisaties is gebruikt voor verantwoorde inzet en gebruik van technologische toepassingen. De Aanpak Begeleidingsethiek gaat uit van een concrete technologische toepassing en plaatst deze in een praktische context. Samen met de betrokkenen worden risico’s in kaart gebracht en kansen geïdentificeerd. Onder begeleiding van een ervaren moderator wordt vervolgens de vertaalslag gemaakt naar het ontwerp, de implementatie en het gebruik. Zie voor meer informatie: Home – Begeleidingsethiek.
Maatwerk
Stel gerust uw vraag via academie@relief.nl; wij kijken graag samen met u op welke manier we daarin kunnen ondersteunen: met wie, in welke vorm, etc.
